Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverilme: Farkları, Koşulları ve Başvuru Süreci (2026)

Bu makale; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A, 107 ve 108. maddeleri ile Geçici Madde 6 ve Geçici Madde 10 çerçevesinde hazırlanmış olup 11. Yargı Paketi (15.12.2025) ve 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun değişiklikleri yansıtılmıştır.

1. Denetimli Serbestlik Nedir?

Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesiyle düzenlenmiş bir infaz yöntemidir. Bu yöntemde hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar kalan cezasını ceza infaz kurumu dışında, belirli yükümlülüklere bağlı biçimde infaz etmektedir. Kurumun amacı; hükümlünün dış dünyaya uyumunu sağlamak ve aile bağlarını güçlendirmektir.

Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeyle zaman zaman karıştırılmaktadır. Ancak iki kurum birbirinden hem hukuki nitelik hem de uygulama koşulları bakımından farklıdır. Denetimli serbestlikte ceza infazı devam etmekte olup yalnızca infazın gerçekleştiği ortam değişmektedir. Koşullu salıverilmede ise denetim süresi iyi hâlli ve yükümlülüklere uygun geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılmaktadır.

1.1 Genel Koşullar

Denetimli serbestlik tedbirinden yararlanabilmek için beş koşulun aynı anda sağlanması zorunludur. Bu koşullardan herhangi birinin eksik olması başvuruyu sonuçsuz bırakır.

Tablodaki koşullar incelendiğinde iki husus öne çıkmaktadır. Birincisi, açık kurumda bulunma şartıdır; kapalı kurumdan doğrudan denetimli serbestliğe geçiş mümkün değildir. İkincisi, 4/6/2025 tarihinde yürürlüğe giren asgari süre kuralıdır. Bu değişiklikle birlikte, açık kurumda çok kısa süre geçiren hükümlülerin anında denetimli serbestlikten yararlanması engellenmiştir. Söz konusu süre beş günden az olmamak kaydıyla, KS’ye kadar kalan sürenin en az onda birine karşılık gelmektedir.

1.2 Özel Gruplar

5275 s.K. md. 105/A-3, belirli özelliklere sahip hükümlüler için daha geniş bir denetimli serbestlik eşiği öngörmüştür. Bu hükümlüler, genel koşulları sağlamak kaydıyla aşağıdaki tabloda belirtilen özel süreler dahilinde tedbirden yararlanabilmektedir.

Bu tablodaki özel gruplar, yasa koyucunun belirli kişisel durumlarda standart denetimli serbestlik eşiğini genişletme tercihini yansıtmaktadır. Sıfır-altı yaş grubu çocuğu bulunan kadın hükümlüler için eşik iki yıla, ağır hastalık veya engellilik hâlinde ise üç yıla çıkmaktadır. Sağlık durumuna dayanan başvurularda raporun belirli kurumlardan alınması ve Adlî Tıp Kurumu’nca onaylanması zorunludur; bu prosedüre uyulmaması başvuruyu hukuken geçersiz kılabilir.

1.3 30/3/2020 ve Öncesinde İşlenen Suçlar — Geçici Madde 6

5275 sayılı Kanun’a 671 sayılı KHK ile eklenen ve 14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenen Geçici Madde 6, suç tarihi 30/3/2020 ve öncesi olan hükümlüler için denetimli serbestlik eşiğini önemli ölçüde genişletmiştir. Bu tarih, lehe düzenlemenin suç tarihi kriteri olarak belirlendiği sınır noktasıdır; yalnızca istisna suçlar kapsamına girmeyen hükümlüler bu hükümden yararlanabilmektedir.

Genel Kural — KS’ye Kalan Süre ≤ 3 Yıl:

Aşağıdaki istisna suçlar kapsamına girmeyen hükümlüler için md. 105/A-1’deki “bir yıl” ibaresi “üç yıl” olarak uygulanır. Bu hükümlüler, koşullu salıverilmelerine üç yıl veya daha az süre kaldığında denetimli serbestlikten yararlanabilmektedir.

Bu tablo, Geçici Madde 6’nın sağladığı kolaylaştırmadan yararlanamayacak suç kategorilerini kapsamaktadır. Suç tarihi 30/3/2020 ve öncesi olmakla birlikte bu kategorilerden birine giren hükümlüler, genel kurala tabi olmaya devam etmekte ve KS’ye yalnızca bir yıl kaldığında denetimli serbestlikten yararlanabilmektedir. Suç tipi, bu noktada belirleyici hukukî filtredir.

Özel Gruplar İçin Genişletilmiş Süreler:

Geçici Madde 6’nın özel gruplara getirdiği düzenleme, standart 105/A-3’e kıyasla iki yönde daha geniştir. Birincisi, yetmiş yaşını bitirmiş erkek hükümlüler de kapsama alınmıştır. İkincisi, altmışbeş yaşını bitirmiş ve sağlık durumu elverişsiz olan hükümlüler için KS’ye kalan süreye bakılmaksızın denetimli serbestlik mümkündür. Her iki kategori için de istisna suç listesine dikkat edilmesi büyük önem taşımaktadır; bu listede yer alan bir suçtan mahkûm olunan hükümlüler genişletilmiş sürelerden yararlanamaz.

1.4 Denetimli Serbestlik Yükümlülükleri

Denetimli serbestlik kararı verilen hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenen yükümlülüklere uymak zorundadır. Bu yükümlülükler hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre belirlenmekte ve gerektiğinde değiştirilebilmektedir.

Tablodaki yükümlülüklerden bir veya birden fazlası müdürlük kararıyla belirlenmektedir. Hükümlünün risk düzeyine göre yükümlülükler hafifletilebileceği gibi ağırlaştırılması da mümkündür. TCK 191 kapsamındaki uyuşturucu kullanım suçlarından mahkûm olanlar için tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma, diğer yükümlülüklere ek olarak yasal zorunluluk hâline getirilmiştir.

1.5 Denetimli Serbestliğin Sona Erdirilmesi — İade Halleri

5275 s.K. md. 105/A-6 ve 7 uyarınca, denetimli serbestlik kararı belirli hâllerde sona erdirilerek hükümlü açık ceza infaz kurumuna iade edilebilir.

İade hâllerinin büyük çoğunluğunda karar yetkisi infaz hâkimine aittir. Kasıtlı suç nedeniyle iade kararı ihtiyaridir; hâkim davayı göz önünde bulundurarak iade kararı vermeyebilir. Kovuşturma beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararıyla sonuçlanırsa hükümlünün denetimli serbestliğe devam etmesine infaz hâkimi tarafından karar verilir. Bu düzenleme, bir suçlama üzerine hükümlünün süreci tamamlamasını engelleyecek otomatik sonuçların önüne geçmektedir.

1.6 DS’den Yararlanamayacak Hükümlüler

Denetimli serbestlik tedbirine erişim, hem yasal yasaklar hem de dolaylı engeller aracılığıyla belirli hükümlüler için kapalıdır. Bu engeller üç gruba ayrılmaktadır: kesin yasal yasak, açık kuruma ayrılamama ve suç tarihine bağlı dönemsel dışlama.

Kesin Yasal Yasak:

Md. 105/A-4’teki bu yasak, yasa koyucunun adli para cezasını ödeyemeyen hükümlüyü denetimli serbestlik kolaylığından ayrı tutma tercihini yansıtmaktadır. Söz konusu hükümlüler, hapis cezasına çevrilen adli para cezasının tamamını kurumda infaz etmek zorundadır.

Açık Kuruma Ayrılamama Nedeniyle Dolaylı Engel:

Denetimli serbestlik için açık kurumda bulunma zorunlu ön koşul olduğundan, açık kuruma ayrılması hukuken mümkün olmayan hükümlüler denetimli serbestlikten de yararlanamaz. Bu gruba giren suçlar şunlardır:

Bu kategorideki hükümlüler açısından denetimli serbestliğe erişim yolu, açık kuruma ayrılma imkânının kendisinden önce kapanmaktadır. Dolayısıyla DS başvurusu yapılabilmesi için öncelikle açık kuruma ayrılma koşullarının sağlanmış olması gerekmektedir.

Suç Tarihine Bağlı Dönemsel Dışlama (≤ 31/7/2023 tarihli suçlar):

Suç tarihi 31/7/2023 ve öncesi olan hükümlüler, belirli suç tipleri bakımından Geçici Madde 6 ve Geçici Madde 10/6’nın sağladığı 3 yıllık erken DS eşiğinden yararlanamaz. Bu suç tiplerinde, söz konusu dönemde işlenen suçlar için DS tamamen uygulanmaz; hükümlünün genel md. 105/A-1 kapsamında yani KS’ye 1 yıl kaldığında DS’den yararlanma hakkı ise saklıdır. 31/7/2023 sonrasında işlenen suçlarda ise bu kısıt ortadan kalkmakta ve md. 105/A’nın genel kuralları uygulanmaktadır.

Bu tablonun pratik önemi şudur: Suç tarihi 31/7/2023 ve öncesi olan hükümlüler bu kategorilerdeki suçlarından dolayı erken DS eşiğinden yararlanamaz. Ancak suçun işlendiği tarih 31/7/2023’ten sonraya denk geliyorsa geçici madde dışlaması devreye girmez ve hükümlü md. 105/A’nın genel 1 yıllık eşiğiyle DS’ye başvurabilir. Yalnızca “her halükârda 1 yıl DS” olarak tanımlanan suçlar (aşağıdaki uyarıya bakınız) bu tablodan bağımsız değerlendirilir.

ℹ️ Her Halükârda 1 Yıl DS: TCK 102/1 (cinsel saldırı — 1. fıkra), TCK 220 (örgüt kurma), TCK 314 (silahlı örgüt), TMK suçları ve devlet güvenliğine karşı suçlarda, açık kuruma ayrılabilme koşulu sağlandığı hâllerde dahi denetimli serbestlik eşiği suç tarihinden bağımsız olarak her zaman 1 yıldır; bu suçlar için Geçici Madde 6 veya Geçici Madde 10/6 kapsamındaki genişletilmiş süreler uygulanmaz.

2. Koşullu Salıverilme Nedir?

Koşullu salıverilme, 5275 sayılı Kanun’un 107. maddesiyle düzenlenmiş ve hükümlünün belirli bir süreyi iyi hâlli olarak infaz kurumunda geçirmesi koşuluyla tahliye edilebildiği bir infaz kurumudur. Denetimli serbestlikten farklı olarak koşullu salıverilme; cezanın infazının sona ermesine zemin hazırlar. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli geçirildiği takdirde ceza infaz edilmiş sayılmaktadır.

2.1 Genel Oran: 1/2

14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanun öncesinde genel koşullu salıverilme oranı 2/3 idi. 7242 sayılı Kanun’la bu oran 1/2’ye indirilmiştir. Bu değişiklik hükümlüler açısından lehe niteliktedir; lehe değişikliğin uygulanmasında suç tarihi kriteri aranmaz. Dolayısıyla 1/2 oranı, ceza türüne özgü daha yüksek bir oran öngörülmeyen hâllerde tüm hükümlülere uygulanmaktadır.

2.2 2/3 Oran Gerektiren Suçlar

Aşağıdaki suçlardan mahkûm olan hükümlüler, cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda geçirdikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilmektedir.

Bu tabloda yer alan suçlar, yasa koyucunun suçun ağırlığı veya toplumsal tehlike boyutu nedeniyle hükümlünün genel orana kıyasla daha uzun süre kurumda kalmasını zorunlu gördüğü kategorileri kapsamaktadır. Dikkat çeken husus, suçun niteliğinin bazı kategorilerde belirleyici olurken bazılarında hükümlünün yaşının esas alınmasıdır. Birden fazla mahkûmiyeti bulunan hükümlülerde en yüksek oranı gerektiren suç belirleyici olacağından her mahkûmiyetin ayrı ayrı değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.

2.3 3/4 Oran Gerektiren Suçlar

Koşullu salıverilme oranı bazı suç tipleri için kanun koyucu tarafından doğrudan dörtte üç olarak belirlenmiştir. Bu kategori iki ayrı yasal kaynaktan beslenmektedir: biri suçun niteliğine dayanan md. 108/9, diğeri örgütsel ve terör suçlarını düzenleyen md. 107/4. Her iki kaynağa dayanan suçlar açısından hükümlünün mükerrir olup olmadığı KS oranını değiştirmez; oran doğrudan 3/4 olarak uygulanır.

Md. 108/9 — Suçun Niteliğine Bağlı 3/4 Oranı

5275 s.K. md. 108/9 uyarınca aşağıdaki suçlardan mahkûm olan hükümlüler, cezalarının dörtte üçünü fiilen infaz etmeksizin koşullu salıverilmeden yararlanamaz. Bu suçların ağırlıklı çoğunluğu cinsel suçlar ile uyuşturucu ticaretine ilişkindir; hükümlünün tekerrür hâli herhangi bir ek etki doğurmaz.

Md. 108/9 kapsamındaki suçlarda uygulanan 3/4 oranı, bireysel suç tipinin kanun tarafından belirlenmiş sabit bir infaz eşiğidir. Bu nedenle söz konusu oranın lehe ya da aleyhe nitelik taşıyıp taşımadığı suç tarihine göre değil, hükümlünün tabi olduğu mahkûmiyet hükmüne göre değerlendirilmektedir.

Md. 107/4 — Örgütlü ve Terör Suçlarında 3/4 Oranı

5275 s.K. md. 107/4, devletin güvenliğine karşı işlenen örgütlü suçlar ile terör suçlarında koşullu salıverilme oranını dörtte üç olarak belirlemiştir. Bu hükümlüler hakkında denetimli serbestlik tedbiri de uygulanamaz; bkz. § 1.6 (dolaylı engel tablosu).

Yukarıdaki suçlardan birden fazlası için mahkûm olan ve ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis cezasıyla birlikte örgüt üyeliği ya da yöneticiliğinden süreli hapis cezası almış hükümlüler hakkında md. 107/16 uyarınca koşullu salıverilme hükümleri hiç uygulanmaz; bu durum kanun metninde “koşulsuz salıverilmeme” olarak da anılmaktadır.

Pratik Not: TCK 314, TMK (yetişkin) ve TCK 302/309 hükümlüleri açısından infaz tablosu son derece kısıtlıdır: ne denetimli serbestlikten yararlanabilirler ne de açık ceza infaz kurumuna ayrılabilirler. Koşullu salıverilme hakkı ise ancak cezanın 3/4’ünün fiilen infazından sonra ve koşullu salıverilmeyi engelleyen ek mahkûmiyet bulunmaması hâlinde doğar.

2.4 Mükerrirlerde Koşullu Salıverilme

5275 s.K. md. 108, tekerrür hâlinde koşullu salıverilme sürelerini genel kurala kıyasla ağırlaştırmaktadır. Tekerrür, hükümlünün önceki mahkûmiyetinin kesinleşmesinin ardından yeni bir suç işlemesini ifade etmektedir.

4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun öncesinde ikinci tekerrür hükümlerinin uygulandığı süreli hapis cezalarında hükümlü koşullu salıverilememekteydi; oran fiilen 4/4 idi. Söz konusu değişiklikle bu oran 3/4’e indirilmiştir. Bu değişiklik hükümlüler açısından lehe nitelikte olduğundan suç tarihi aranmaksızın ikinci tekerrür kapsamındaki tüm hükümlülere uygulanmaktadır. Aynı zamanda tekerrür nedeniyle koşullu salıverilme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırını geçememektedir; ikinci tekerrürde bu sınır uygulanmaz.

Ceza infazının tamamlanmasının ardından infaz hâkimi, mükerrir hükümlü için en az bir yıllık denetim süresi belirlemektedir. Bu süre gerektiğinde en fazla beş yıla kadar uzatılabilmektedir.

2.5 Müebbet ve Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezaları

Bu tablo, birden fazla mahkûmiyetin söz konusu olduğu hâllerde koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi zorunlu asgari süreyi göstermektedir. Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapsin bir arada uygulandığı hâllerde tablonun üst satırlarındaki süreler devreye girmektedir. 5237 sayılı TCK’nın İkinci Kitap 4. Kısım 4.–7. Bölümünde yer alan suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde koşullu salıverilme hükümleri hiç uygulanmamaktadır.

2.6 Denetim Süresi ve Yükümlülükler

Koşullu salıverilen hükümlü, tahliye tarihinden itibaren bir denetim süresine tabidir. Bu süre, yukarıdaki fıkralara göre infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır; süreli hapislerde her hâlükârda hak ederek tahliye tarihini aşamaz.

İnfaz hâkimi, denetim süresi içinde hükümlüyü aşağıdaki yükümlülüklere tabi tutabilir:

• Belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulundurma
• Belirlenen yer veya bölgelere gitmeme
• Belirlenen programlara katılma

Bu yükümlülükler iki yılı aşamaz. İnfaz hâkimi, hükümlünün kişiliğini ve topluma uyumunu göz önünde bulundurarak denetimli serbestlik tedbiri uygulamaksızın denetim süresinin geçirilmesine de karar verebilir.

2.7 Koşullu Salıverilmenin Geri Alınması

Koşullu salıverilme kararı iki hâlde geri alınmaktadır: denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar edilmesi.

Koşullu salıverilme kararının geri alınmasının ardından aynı hükmün infazına ilişkin bir daha koşullu salıverilme kararı verilememektedir. Bu kural, geri almanın kalıcı sonuç doğurduğunu ortaya koymaktadır. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılmaktadır.

3. Denetimli Serbestlik ile Koşullu Salıverilme Karşılaştırması

Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme, infaz sürecinin birbirini tamamlayan ancak hukuki nitelik, uygulama zamanı ve sonuçları bakımından birbirinden ayrışan iki kurumudur. Bu iki kurumun karıştırılması; başvuru hatalarına, hak kayıplarına ve yanlış hesaplamalara yol açmaktadır.

Tablo, iki kurumun sıralamasını da ortaya koymaktadır: Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeden önce uygulanan bir ara aşamadır. Hükümlü önce açık kuruma ayrılmakta, ardından denetimli serbestlik tedbirinden yararlanarak koşullu salıverilme tarihine ulaşmaktadır. Koşullu salıverilme ise bu zincirin son halkasını oluşturmaktadır. İki kurumun hukuki niteliğindeki temel fark şudur: Denetimli serbestlikte ceza infazı sürmekte; koşullu salıverilmede ise denetim sürecinin başarıyla tamamlanması cezanın sona ermesi anlamına gelmektedir.

4. Suç Tarihine Göre Lehe Uygulama

Ceza infaz hukukunda da geçerli olan lehe uygulama prensibi uyarınca (TCK md. 7/2), sonradan yapılan bir değişiklik hükümlünün lehine ise suç tarihi kriteri aranmaksızın yeni kural uygulanır. Değişiklik hükümlü aleyhine ise önceki kural, değişiklikten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaya devam etmektedir. Bu ayrım; infaz tarihinin ve hak kazanılan tarihlerin doğru hesaplanması açısından belirleyicidir.

Tablonun ilk iki satırında yer alan değişiklikler, lehe nitelikte oldukları için herhangi bir suç tarihi kriteri taşımamakta ve hâlihazırda infazı devam eden tüm hükümlülere uygulanmaktadır. Son iki satırda yer alan düzenlemeler ise birer geçici madde hükmü olup yalnızca belirli suç tarihleriyle sınırlıdır. Bu iki geçici madde lehe nitelikte olmakla birlikte yasal tasarım gereği suç tarihi sınırı içermektedir; bu tarihlerden sonra işlenen suçlarda her iki hükümden yararlanmak mümkün değildir.

5. 31/7/2023 Öncesi Suçlar — Geçici Madde 10/6 ve 3 Yıl Erken Denetimli Serbestlik

5275 sayılı Kanun’a 14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle eklenen Geçici Madde 10/6, 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenen suçlar nedeniyle kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler için açık kuruma ayrılma koşullarını ve denetimli serbestlik eşiğini önemli ölçüde kolaylaştırmıştır.

5.1 Açık Kuruma Ayrılma Koşullarındaki Değişiklik

Geçici Madde 10/6’nın açık kuruma ayrılma bakımından sağladığı en belirgin avantaj, toplam cezası 10 yıl ve üzerinde olan hükümlülere yönelik asgari infaz süresinin cezanın onda birinden yalnızca 3 aya indirilmesidir. Aynı zamanda koşullu salıverilmeye kalan azami süre şartı 7 yıldan 3 yıla düşürülmüştür. Bu iki değişiklik bir arada değerlendirildiğinde ağır cezalı hükümlüler açısından farkın son derece belirgin olduğu görülmektedir.

5.2 3 Yıl Erken Denetimli Serbestlik Hakkı

Geçici Madde 10/6’nın ikinci bölümü, kapsam dahilindeki hükümlülere normal denetimli serbestlik tarihinden 3 yıl önce bu uygulamadan yararlanma hakkı tanımaktadır. Bu hak iki farklı grubu kapsamaktadır.

Bu haktan yararlanabilmek için talep şartının karşılanması zorunludur. Md. 10/2’den farklı olarak burada infaz hâkiminin resen karar verme yetkisi bulunmamaktadır; hakkın kullanılması tamamen hükümlünün iradesine bırakılmıştır. Açık kurumda 3 ay kalma şartının da sağlanması gerekmektedir; bu süre dolmadan yapılan başvurular sonuçsuz kalmaktadır.

5.3 Geç. Md. 10/6’dan Yararlanamayacak Suçlar

Bu istisnalar, suçun ağırlığı veya toplumsal güvenlik üzerindeki etkisi nedeniyle yasa koyucunun Geçici Madde 10/6’nın sağladığı kolaylaştırmadan yararlandırmayı uygun görmediği kategorileri kapsamaktadır. Suçu bu kategorilerden birine giriyorsa ne açığa ayrılmada ne de erken denetimli serbestlikte geçici maddeden yararlanma imkânı bulunmamaktadır.

5.4 11. Yargı Paketi Değişiklikleri (15.12.2025)

15.12.2025 tarihinde yürürlüğe giren 11. Yargı Paketi, Geçici Madde 10/6’da üç temel değişiklik yapmıştır.

Bu değişikliklerden en önemli pratik sonucu doğuranı, zaten açık kurumda bulunan hükümlülerin kapsamına ilişkin ibare değişikliğidir. Eski metindeki “tarihi itibarıyla” ifadesi, yalnızca 31/7/2023 tarihinde açık kurumda bulunanları kapsadığı yönünde yorumlanmakta ve bu yorumun dışındakilere 3 yıl erken DS hakkı tanınmamaktaydı. 11. Yargı Paketi, bu tartışmayı “tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle” ibaresiyle kesin biçimde sonlandırmış; suç tarihi 31/7/2023 ve öncesi olan ve daha sonra açık kuruma ayrılmış tüm hükümlülerin erken DS hakkından yararlanacağını açıkça hüküm altına almıştır.

6. Başvuru Süreci

Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme süreçlerinde izlenecek yol, iki kurum arasındaki farkı yansıtmaktadır. Denetimli serbestlikte başvuru hükümlünün talebine dayanırken koşullu salıverilmede süreç kurum idaresinin raporuyla başlamaktadır.

Denetimli Serbestlik Başvuru Süreci:

Koşullu Salıverilme Süreci:

İki sürecin karşılaştırmalı okunması şu temel farkı ortaya koymaktadır: Denetimli serbestlikte süreç hükümlünün talebine dayanmakta ve infaz hâkiminin aktif kararı zorunlu olmaktadır. Koşullu salıverilmede ise kurum idaresi süreci başlatmakta, hükümlünün ayrıca başvuruda bulunması gerekmemektedir. Bu farkı gözetmeyen hükümlüler, denetimli serbestlik başvurusunu zamanında yapmadıkları için hak kaybına uğrayabilmektedir.

7. Sık Sorulan Sorular

Denetimli serbestlik ile koşullu salıverilme arasındaki temel fark nedir?

Denetimli serbestlikte ceza infazı dışarıda devam etmekte; koşullu salıverilmede ise denetim süresi başarıyla tamamlanırsa ceza infaz edilmiş sayılmaktadır. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeden önce uygulanan ve hükümlünün topluma geçişini kolaylaştıran bir ara aşamadır. Doğru sıralama şöyledir: önce açık kuruma ayrılma, ardından denetimli serbestlik, son olarak koşullu salıverilme.

Denetimli serbestliğe geçmek için hangi koşullar aranır?

Beş temel koşul aynı anda sağlanmalıdır: açık ceza infaz kurumunda bulunmak, koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalmış olmak, iyi hâlli olmak, bizzat talepte bulunmak ve KS tarihine kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birini (en az 5 gün) tamamlamış olmak. Son koşul 4/6/2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

30/3/2020 öncesi suçlarda denetimli serbestlik eşiği neden farklıdır?

Geçici Madde 6 uyarınca suç tarihi 30/3/2020 ve öncesi olan hükümlüler için denetimli serbestlik eşiği bir yıldan üç yıla çıkarılmıştır. Bu düzenleme lehe nitelikte olduğundan suç tarihi bu sınırın gerisinde kalan ve istisna suçlar kapsamına girmeyen tüm hükümlüler için uygulanmaktadır. İstisna suçlar arasında kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, işkence, eziyet, uyuşturucu ticareti ve terör suçları sayılmaktadır.

Genel koşullu salıverilme oranı neden yarıya indi ve bu değişiklik herkese uygulanır mı?

7242 sayılı Kanun’la genel KS oranı 2/3’ten 1/2’ye indirilmiştir. Bu değişiklik hükümlüler açısından lehe olduğundan suç tarihi kriteri aranmaksızın tüm hükümlülere uygulanmaktadır. Ancak genel oranın uygulandığı suç tipleri belirlidir; kasten öldürme, cinsel suçlar, işkence, casusluk gibi kategorilerde oran 2/3 olarak kalmaktadır.

İkinci tekerrürde koşullu salıverilme artık mümkün mü?

Evet. 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun öncesinde ikinci tekerrür hâlinde süreli hapis cezasına mahkûm olanlar koşullu salıverilememekteydi. Söz konusu değişiklikle bu oran 3/4 olarak belirlenmiştir. Bu değişiklik lehe olduğundan suç tarihi aranmaksızın ikinci tekerrür kapsamındaki tüm hükümlülere uygulanmaktadır.

31/7/2023 öncesi suçlarda 3 yıl erken DS’den yararlanmak için ne yapmak gerekir?

Üç koşul birlikte sağlanmalıdır: suçun 31/7/2023 tarihinde veya öncesinde işlenmiş olması, açık kurumda en az 3 ay kalınmış olması ve hükümlünün bizzat talepte bulunması. Kurul veya hâkimin resen karar verme yetkisi bulunmamaktadır. Ayrıca suçun Geçici Madde 10/6’nın istisna listesinde yer almaması gerekmektedir.

Koşullu salıverilme kararı geri alınırsa ne olur?

Kasıtlı suç işlenmesi hâlinde o suçun işlendiği tarihten başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla her bir suç için verilen cezanın iki katı süre kurumda aynen çektirilir. Yükümlülüklere ısrarlı uymama hâlinde ise yükümlülüklere uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla ihlalin niteliğine göre takdirî bir süre belirlenir. Her iki hâlde de aynı hükmün infazına ilişkin bir daha koşullu salıverilme kararı verilmemektedir.

Denetimli serbestlik talebi reddedilirse ne yapılabilir?

İnfaz hâkiminin ret kararına karşı ağır ceza mahkemesine itiraz yolu açıktır. İtirazın tebliğden itibaren iki hafta içinde yapılması gerekmektedir. Ret kararının gerekçeli olması itirazın hukuki dayanağını güçlendireceğinden kurum kararına ilişkin tüm belge ve raporların eksiksiz temin edilmesi büyük önem taşımaktadır.

Denetimli serbestlik süresinde yeni bir suç işlenirse ne olur?

Alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılması hâlinde infaz hâkimi, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir. Bu karar ihtiyaridir. Kovuşturma beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararıyla sonuçlanırsa denetimli serbestliğe devam kararı verilebilir.

Yabancı uyruklu hükümlüler denetimli serbestlikten yararlanabilir mi?

Evet; koşulları taşımaları hâlinde yararlanabilirler. Ancak bu hükümlüler Bakanlıkça belirlenen listedeki denetimli serbestlik müdürlüklerine yönlendirilebilmekte; Türk vatandaşı hükümlülere tanınan geniş kurum tercih hakkından tam olarak yararlanamamaktadırlar.

TCK 314 veya TMK kapsamında mahkûm oldum; koşullu salıverilme oranım nedir?

Silahlı örgüt kurma/yönetme/üyelik (TCK 314) ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan yetişkin olarak mahkûm olan hükümlüler 5275 s.K. md. 107/4 uyarınca 3/4 oranına tabidir. Bu oran sabit olup mükerrir olup olmadığınıza bakılmaz. Aynı hükümlüler için denetimli serbestlik tedbiri de uygulanamaz; açık ceza infaz kurumuna ayrılma hakkı da bulunmamaktadır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis ve müebbet hapis cezasıyla birlikte bu suçlardan da mahkûmiyet alan hükümlülerde md. 107/16 devreye girebilir; bu durumda koşullu salıverilme hükümleri hiç uygulanmaz.

TCK 188 (uyuşturucu imal ve ticareti) kapsamında mahkûm oldum; koşullu salıverilme oranım nedir?

Yetişkin hükümlüler açısından TCK 188 (uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti) 5275 s.K. md. 108/9 uyarınca 3/4 oranına tabidir. Bu oran doğrudan suçun niteliğine bağlıdır; tekerrür hâlinin varlığı ya da yokluğu oranı değiştirmez. Aynı madde kapsamında TCK 102/2 (nitelikli cinsel saldırı), TCK 103 (çocuğun cinsel istismarı) ve TCK 104/2–3 (reşit olmayanla nitelikli cinsel ilişki) da 3/4 oranına tabidir. Çocuk hükümlüler ise TCK 188’den mahkûm olsalar dahi 2/3 oranına göre değerlendirilir.

Hangi suçlarda denetimli serbestlikten hiç yararlanamam?

İki farklı engel kategorisi bulunmaktadır. Kesin yasal yasak: Adli para cezası hapse çevrilmiş hükümlüler hiçbir koşulda DS’den yararlanamaz (md. 105/A-4). Dolaylı engel: Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, TCK 302, 309, 314 ve TMK yetişkin hükümlüler açık kuruma ayrılamadığından DS’ye de erişemez — açık kuruma ayrılma DS için ön koşuldur. Suç tarihine bağlı dönemsel dışlama: Suç tarihi 31/7/2023 ve öncesi olan hükümlülerde TCK 81–83, cinsel suçlar, işkence, eziyet, uyuşturucu ticareti, terör ve örgüt suçları kapsamında erken DS eşiğinden yararlanılamaz; bu suçlarda DS süresi suç tarihinden bağımsız olarak her zaman 1 yıldır.

Sonuç

Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme, infaz hukukunun en sık karşılaşılan ve en fazla karıştırılan iki kurumudur. İki kurum arasındaki temel fark hukuki niteliktedir: Denetimli serbestlikte ceza dışarıda infaz edilmeye devam etmekte, koşullu salıverilmede ise denetim süreci başarıyla tamamlanırsa ceza sona ermektedir.

Suç tarihi, bu iki kurumun uygulanmasında kritik bir belirleyendir. 30/3/2020 ve öncesi tarihli suçlarda Geçici Madde 6’nın sağladığı geniş denetimli serbestlik eşiği; 31/7/2023 ve öncesi tarihli suçlarda ise Geçici Madde 10/6’nın tanıdığı 3 yıl erken denetimli serbestlik hakkı devreye girmektedir. Bunun yanı sıra genel KS oranının 1/2’ye indirilmesi ve ikinci tekerrürde KS hakkının tanınması gibi lehe değişiklikler suç tarihi aranmaksızın tüm hükümlülere uygulanmaktadır.

11. Yargı Paketi (15.12.2025) ve 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’la birlikte mevzuat önemli değişikliklere uğramıştır. Bu değişikliklerin doğru takip edilmesi, hak kayıplarının ve gecikmelerin önüne geçilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

⚠️ Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuatta değişiklik olabileceğinden güncel Resmî Gazete metinlerini ve uzman hukuki danışmanlığı esas alınız.