Gözaltı ve Tutukluluk Sürecinde Haklarınız
Gözaltına alındığınızda veya tutuklandığınızda hangi haklara sahip olduğunuzu, bu hakları nasıl kullanacağınızı ve hukuki süreçlerin nasıl işlediğini anlatan kapsamlı rehber.
Gözaltı Nedir?
Gözaltı; bir suç şüphesi nedeniyle kişinin özgürlüğünün, yargılama makamı huzuruna çıkarılana veya serbest bırakılana kadar geçici olarak kısıtlanmasıdır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 90-97. maddeleri gözaltı işlemini düzenler.
Gözaltı Süreleri
- Bireysel suçlarda: Yakalamadan itibaren 24 saat. Hâkim kararıyla 4 güne kadar uzatılabilir.
- Toplu/Örgütlü suçlarda: Savcılık kararıyla 4 güne, mahkeme kararıyla 7 güne kadar uzatılabilir.
- Zorla getirme: Yakalandığı yer ile yetkili yer arasındaki süre hesapta değildir.
Gözaltı Kararı Kim Verir?
Gözaltı kararı Cumhuriyet Savcısı tarafından verilir. Gecikmesinde sakınca olan durumlarda kolluk (polis/jandarma) da gözaltı uygulayabilir; ancak bu durumda derhal savcıya bildirim zorunludur.
Gözaltında Haklarınız
CMK m.147 uyarınca, gözaltına alınan her kişiye aşağıdaki haklar bildirilmek zorundadır:
Susma Hakkı
Aleyhine olan beyanda bulunmama hakkınız vardır. Hiçbir koşulda suça itilme ya da susmanız aleyhinize delil olarak kullanılamaz.
Avukat Talep Hakkı
İfade alınmadan önce ve her aşamada avukattan yardım isteme hakkınız mevcuttur. Baro nöbetçi sistemi aracılığıyla ücretsiz avukat atanabilir.
Aile Bildirimi Hakkı
Yakınlarınızın veya belirlediğiniz bir kişinin gözaltına alındığınızdan haberdar edilmesini isteyebilirsiniz. Bu bildirim kolluk tarafından yapılır.
Zorla İfade Yasağı
Baskı, tehdit, kötü muamele, yorma, aldatma veya cebir yoluyla alınan ifadeler geçersizdir. Böyle bir muameleyle karşılaşırsanız bunu avukatınıza ve savcıya bildirin.
Tutukluluk Nedir?
Tutukluluk; sanığın yargılama boyunca özgürlüğünün hâkim kararıyla kısıtlanmasıdır. Gözaltından farklı olarak tutukluluk, Sulh Ceza Hâkimliği kararına dayanır ve daha uzun bir süreyi kapsar.
Gözaltı ile Tutukluluk Farkı
Tutukluluk Koşulları
CMK m.100 uyarınca tutukluluk kararı verilebilmesi için:
- Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delil bulunması,
- Tutukluluk sebebinin (kaçma şüphesi veya delil karartma şüphesi) mevcut olması,
- Tutukluluk tedbirinin orantılı olması gerekir.
Tutuklulukta Haklarınız
-
Avukat ile görüşme hakkı: Tutuklu, avukatıyla her zaman ve gizlilik içinde görüşme hakkına sahiptir. Bu görüşmeler dinlenemez, kayıt altına alınamaz.
-
Aile ziyareti hakkı: Tutuklu, cezaevi yönetiminin belirlediği günlerde yakınlarıyla görüşme hakkına sahiptir. Bu hak kısıtlanabilir ancak tamamen ortadan kaldırılamaz.
-
İtiraz hakkı: Tutukluluk kararına ve süre uzatmalarına itiraz edilebilir. Her 30 günde bir hâkim incelemesi zorunludur.
-
Sağlık hakkı: Tutuklu, sağlık sorunlarında derhal tıbbi yardım talep etme hakkına sahiptir.
-
Adil yargılanma güvencesi: Masumiyet karinesi tutukluluk süresince devam eder. Tutukluluk, mahkumiyet anlamına gelmez.
Avukat Talep Etme Süreci
Gözaltına alındığınızda avukat talep etmek için şu adımları izleyebilirsiniz:
Talebinizi Açıkça Belirtin
"Avukat istiyorum" deyin. Bu talep kayıt altına alınmak zorundadır. İfade almaya başlamadan önce bu hakkı kullanın.
Baro Nöbetçi Sistemi
Avukatınız yoksa Adana Barosu'nun nöbetçi avukat sisteminden yararlanabilirsiniz. Kolluk, baro ile iletişime geçerek nöbetçi avukat atanmasını sağlamak zorundadır.
Avukat Gelene Kadar Susma Hakkı
Avukatınız gelmeden ifade vermeniz gerekmez. Susma hakkınızı kullanarak avukatınızın gelmesini bekleyebilirsiniz.
Avukatla Gizli Görüşme
Avukatınızla herhangi bir kişi dinlemeksizin görüşme hakkınız vardır. Bu görüşmede durumunuzu eksiksiz aktarın ve strateji belirleyin.
Adana Barosu Nöbetçi Avukat
Adana Barosu nöbetçi avukat sistemi hakkında bilgi almak için baroya başvurabilirsiniz. Kolluğun nöbetçi avukat sistemini işletme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gözaltına alındığınızda, kimliğinizi bildirmeden önce ve ifade vermeden önce avukat istediğinizi açıkça belirtin. "Avukat istemek istiyorum" deyin. Avukat temin edilmeden ifadenizin alınmasına onay vermeyin. Avukatınız bulunana kadar susma hakkınızı kullanabilirsiniz. Baro nöbetçi avukatına yönlendirmeleri için kolluktan talepte bulunabilirsiniz.
Bireysel suçlarda gözaltı süresi yakalamadan itibaren 24 saattir. Bu süre, hâkim kararıyla zorla getirme süresi hariç, dört güne kadar uzatılabilir. Toplu suçlarda (terör, örgütlü suç) savcılık kararıyla 4 güne kadar, mahkeme kararıyla 7 güne kadar uzatılabilir. Süre dolduğunda tahliye ya da tutukluluğa hâkim karar verir.
Evet. Türk Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 147. maddesi gereğince şüpheli, müdafi yardımından yararlanma, susma ve aleyhine olan beyanda bulunmama hakları hakkında bilgilendirilmelidir. Susma hakkınızı kullandığınızda bu durum aleyhinize delil olarak değerlendirilemez.
Yakınınızın gözaltına alındığını öğrenir öğrenmez önce bir ceza avukatına ulaşın. Avukat, tutulma yerini öğrenmek için Cumhuriyet Savcılığı veya kolluk birimi ile iletişim kurabilir. Baro nöbetçi sistemi üzerinden ücretsiz avukat talep edilebilir. Yakınınızın hangi suçlamalarla gözaltına alındığını öğrenmek için avukat aracılığıyla resmi başvuru yapılabilir.
Evet. Tutukluluğa itiraz, avukat aracılığıyla tutukluluğa karar veren sulh ceza hâkimliğinin bulunduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılabilir. Ayrıca her 30 günde bir tutukluluğun devamına karar verilmesi gerektiğinden bu duruşmalarda tahliye talep edilebilir. Mahkeme nihai karar verene kadar Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru da gündeme gelebilir.